Bình luận vụ ông Nguyễn Văn Lụm – bà Lê Thị Thôi kiện chính quyền TP Nha Trang

20/08/2026

Vụ ông Nguyễn Văn Lụm – bà Lê Thị Thôi kiện chính quyền TP Nha Trang là một vụ án hành chính đất đai rất đáng phân tích vì có đủ ba lớp vấn đề: nguồn gốc đất hơn 100 năm – người dân thắng kiện nhưng bản án chậm được thi hành – sau hơn 3 năm bản án có hiệu lực lại bị Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao hủy để xét xử lại.

1️⃣ Nguồn gốc vụ việc

Ông Nguyễn Văn Lụm và vợ là bà Lê Thị Thôi ở xã Vĩnh Ngọc, TP Nha Trang cho rằng gia đình mình có quyền sử dụng thửa đất số 297, tờ bản đồ số 5, diện tích khoảng 920 m².

Điểm đặc biệt là theo hồ sơ được báo chí phản ánh, nguồn gốc đất rất lâu đời: ông nội ông Lụm nhận chuyển nhượng đất bằng cự khế, sau đó đất được truyền lại cho ông Lụm. VKSND Tối cao từng xác định hồ sơ có bản gốc cự khế và bản dịch hợp pháp; gia đình quản lý, sử dụng đất trong thời gian dài.

Năm 2017, vợ chồng ông Lụm làm thủ tục xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Nhưng UBND xã Vĩnh Ngọc không giải quyết vì cho rằng đây là đất công ích 5%.

Ông Lụm khiếu nại.

Năm 2019, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Ngọc ban hành Quyết định 77/QĐ-UBND ngày 20-6-2019 giải quyết khiếu nại lần đầu. Sau đó Chủ tịch UBND TP Nha Trang ban hành Quyết định 8908/QĐ-UBND ngày 5-11-2019 giải quyết khiếu nại lần hai. Yêu cầu của vợ chồng ông Lụm không được chấp nhận.

Vợ chồng ông Lụm quyết định khởi kiện hành chính.

2️⃣ Ông Lụm kiện cái gì?

Có thể hiểu đơn giản rằng ông Lụm không chỉ nói: “Đất này là của tôi, hãy cấp sổ cho tôi.”

Mà trọng tâm pháp lý trước hết là:

Việc cơ quan hành chính xác định thửa 297 là đất công ích 5% có đúng pháp luật hay không?

Từ đó, ông Lụm yêu cầu hủy các quyết định giải quyết khiếu nại và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xác định lại tình trạng pháp lý của đất.

Đây chính là đặc trưng của vụ án hành chính: Tòa án kiểm tra tính hợp pháp của quyết định/hành vi của cơ quan công quyền, chứ không đơn thuần xử một tranh chấp đất.

Bình luận vụ ông Nguyễn Văn Lụm - bà Lê Thị Thôi kiện chính quyền TP Nha Trang — Bình luận vụ ông Nguyễn Văn Lụm – bà Lê Thị Thôi kiện chính quyền TP Nha Trang

3️⃣ Sơ thẩm: ông Lụm thua

Năm 2020, TAND tỉnh Khánh Hòa xét xử sơ thẩm và bác yêu cầu khởi kiện của vợ chồng ông Lụm.

Ông Lụm kháng cáo toàn bộ bản án.

Đến đây vụ án bắt đầu có bước ngoặt.

4️⃣ Phúc thẩm: người dân thắng

Ngày 21-1-2021, TAND Cấp cao tại Đà Nẵng ban hành Bản án hành chính phúc thẩm số 96/2021/HC-PT.

Tòa sửa án sơ thẩm và chấp nhận yêu cầu khởi kiện của vợ chồng ông Lụm.

Tòa hủy hai quyết định giải quyết khiếu nại nói trên; đồng thời buộc UBND xã Vĩnh Ngọc và UBND TP Nha Trang xác định thửa 297 không thuộc đất công ích 5%, sau đó căn cứ tài liệu, hồ sơ để xác định quyền sử dụng đất theo pháp luật.

Vì sao ông Lụm thắng?

Một số chứng cứ rất đáng chú ý.

Theo tài liệu được Tòa phúc thẩm xem xét:

Sổ dã ngoại năm 1994 không ghi thửa đất của ông Lụm là đất 5%
Kết luận thanh tra và danh sách thống kê đất công ích do xã quản lý cũng không thể hiện thửa đất của ông Lụm
Trong khi gia đình ông Lụm đưa ra chứng cứ về quá trình quản lý, sử dụng đất lâu dài

Điều đó đặt ra vấn đề:

Nếu chính quyền cho rằng đây là đất công ích thì tài liệu quản lý đất công ích của chính quyền phải thể hiện được điều đó.

5️⃣ Vấn đề thứ hai xuất hiện: thắng kiện nhưng khó thi hành án

Đây có lẽ là phần đáng chú ý nhất của vụ án.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực từ 21-1-2021, nhưng việc thi hành kéo dài.

Đến ngày 14-6-2022, TAND tỉnh Khánh Hòa phải ban hành quyết định buộc thi hành án đối với các cơ quan, người có nghĩa vụ thi hành.

Sau đó nhiều cơ quan tiếp tục có văn bản đôn đốc.

Tổng cục Thi hành án dân sự từng đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa chỉ đạo thi hành dứt điểm và xem xét trách nhiệm của người chậm hoặc không thi hành đầy đủ bản án.

Vụ việc thậm chí được Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa tổ chức tiếp công dân với sự tham gia của nhiều cơ quan.

Và xuất hiện một tình tiết rất đáng bàn.

Sau khi Tòa tuyên rằng thửa 297 không phải đất công ích 5%, phía địa phương lại có quan điểm rằng thửa đất tuy không phải đất công ích nhưng là đất công do UBND xã quản lý.

Đây chính là điểm gây tranh luận.

Bởi nếu bản án đã bác bỏ một căn cứ pháp lý mà cơ quan hành chính dùng để từ chối quyền lợi của công dân, thì việc sử dụng một căn cứ hoàn toàn khác sau bản án phải được xem xét hết sức chặt chẽ, tránh biến quá trình thi hành án thành một vòng giải quyết hành chính mới.

6️⃣ Tưởng đã xong, vụ án lại đảo chiều

Năm 2023, VKSND Tối cao thông báo không có căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm đối với bản án phúc thẩm.

Nhưng câu chuyện chưa kết thúc.

Đầu năm 2024, Chánh án TAND Tối cao kháng nghị giám đốc thẩm và tạm đình chỉ thi hành Bản án 96/2021/HC-PT.

Sau đó Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao quyết định:

Hủy bản án phúc thẩm năm 2021 và giao hồ sơ cho TAND Cấp cao tại Đà Nẵng xét xử phúc thẩm lại.

Lý do quan trọng là Tòa phúc thẩm trước đó chưa xem xét, đánh giá đầy đủ các tài liệu, chứng cứ, đặc biệt các tài liệu mới được phía UBND TP Nha Trang cung cấp.

Điều này cần hiểu chính xác:

Hội đồng Thẩm phán hủy án không đồng nghĩa với việc kết luận đất chắc chắn là đất công hay ông Lụm chắc chắn không có quyền sử dụng đất.

Nó có nghĩa rằng bản án phúc thẩm trước đó chưa đủ cơ sở về mặt đánh giá chứng cứ để được giữ nguyên, nên phải xét xử lại.

7️⃣ Lại xuất hiện tình tiết rất gay cấn: chứng cứ bị yêu cầu giám định

Đến lần xét xử lại, vụ án xuất hiện vấn đề mới.

Một số tài liệu UBND TP Nha Trang cung cấp cho Hội đồng Thẩm phán trước đó là bản sao.

Ông Lụm cho rằng một số tài liệu có dấu hiệu không đúng, ông không ký và không viết vào những tài liệu đó.

Ông yêu cầu: Nếu có bản chính thì phải giám định chữ viết, chữ ký.

TAND Cấp cao tại Đà Nẵng vì vậy đã yêu cầu UBND TP Nha Trang cung cấp bản chính các tài liệu để xem xét, giải quyết vụ án.

Đây là tình tiết cực kỳ quan trọng, bởi chính những chứng cứ mới này là một phần lý do khiến bản án mà ông Lụm từng thắng bị hủy.

8️⃣ Điểm pháp lý đáng phân tích nhất: Ai phải chứng minh đất là đất công?

Đây là câu hỏi trung tâm của toàn bộ vụ án.

Không thể chỉ lập luận đơn giản:

“Công dân không chứng minh được đất của mình, vậy đó là đất công.”

Hai vấn đề hoàn toàn khác nhau:

Một: ông Lụm có đủ điều kiện để được công nhận quyền sử dụng đất hay không.

Hai: Nhà nước có đủ căn cứ pháp lý để xác định chính thửa đất đó là đất công ích/đất công hay không.

Ngay cả trong trường hợp công dân chưa đủ điều kiện được cấp sổ, điều đó không tự động biến đất thành đất công.

Muốn xác định là đất công ích, cơ quan nhà nước phải dựa vào hồ sơ quản lý đất đai, quá trình hình thành quỹ đất, sổ mục kê, bản đồ, tài liệu kê khai, quyết định quản lý và các chứng cứ hợp pháp khác.

Đó là lý do các hồ sơ lịch sử trong vụ này trở nên quan trọng đến vậy.

9️⃣ Vụ án còn đặt ra vấn đề lớn về thi hành án hành chính

Đây mới là điểm khiến vụ ông Lụm vượt khỏi phạm vi một tranh chấp 920 m² đất.

Trong án dân sự, người phải thi hành thường là cá nhân hoặc doanh nghiệp.

Nhưng án hành chính có một nghịch lý: Người bị Tòa tuyên quyết định trái pháp luật lại chính là cơ quan hoặc người có chức vụ hành chính phải thực hiện bản án.

Vụ ông Lụm cho thấy khó khăn đó rất rõ.

Người dân đã:

khiếu nại → khởi kiện → thua sơ thẩm → kháng cáo → thắng phúc thẩm → yêu cầu thi hành án → Tòa ra quyết định buộc thi hành → nhiều cơ quan đôn đốc → rồi bản án lại bị kháng nghị và hủy theo thủ tục giám đốc thẩm.

Một vụ án hành chính vì vậy có thể kéo dài nhiều năm dù người dân từng có trong tay một bản án thắng kiện đã có hiệu lực pháp luật.

🔟 Nhìn từ phía cơ quan nhà nước

Không nên vì quá trình thi hành kéo dài mà suy luận rằng mọi quan điểm của chính quyền đều sai.

Quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng Thẩm phán cho thấy có một vấn đề thực sự cần làm rõ: Tòa phúc thẩm lần đầu chưa đánh giá hết chứng cứ.

Nếu những tài liệu mới do phía chính quyền cung cấp là:

Tài liệu có thật
Bản chính hợp lệ
Hình thành đúng thời điểm
Nội dung chứng minh được quá trình quản lý đất của Nhà nước

Thì Tòa xét xử lại bắt buộc phải đánh giá.

Ngược lại, nếu không xuất trình được bản chính hoặc kết quả giám định cho thấy chứng cứ không đáng tin cậy, giá trị chứng minh của nhóm tài liệu này sẽ là vấn đề rất lớn.

Đó là lý do phúc thẩm lần hai mới thực sự là giai đoạn quyết định về chứng cứ.