Bình luận vụ ông S kiện Chủ tịch UBND quận Bình Thạnh – TP.HCM

Trong các vụ án hành chính, người dân thường quen với việc khởi kiện một bản quyết định thu hồi đất hay xử phạt cụ thể. Thế nhưng, bạn có biết chúng ta hoàn toàn có quyền khởi kiện cả “sự im lặng” khi cơ quan nhà nước “ngâm” hồ sơ không giải quyết? Vụ án ông S kiện Chủ tịch UBND quận Bình Thạnh liên quan đến việc không lập danh sách bồi thường dự án Metro số 1 chính là một minh chứng điển hình. Bài viết dưới đây trên nhipcauluatsu.com.vn sẽ phân tích chi tiết diễn biến vụ kiện qua 3 cấp xét xử, qua đó rút ra bài học đắt giá về cách thức bảo vệ quyền lợi khi bị cơ quan công quyền “bỏ quên”.

1️⃣  Tóm tắt vụ án

Tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện Dự án tuyến đường sắt đô thị Bến Thành – Suối Tiên (Metro số 1).

Người khởi kiện là ông Lê Văn S., người bị kiện là Chủ tịch UBND quận Bình Thạnh, TP.HCM cũ.

Ông S. cho rằng quyền lợi về đất của mình bị ảnh hưởng bởi dự án nhưng cơ quan có thẩm quyền không lập danh sách bồi thường đối với trường hợp của ông.

Vì vậy, ông S. lựa chọn khởi kiện hành chính đối với hành vi hành chính về việc không lập danh sách bồi thường.

Tên vụ án được Tòa án công bố chính thức: “Khiếu kiện hành vi hành chính về không lập danh sách bồi thường Dự án Tuyến đường sắt đô thị BT-ST”.

Điểm quan trọng: không ra quyết định, không thực hiện một công việc mà pháp luật buộc cơ quan hành chính phải thực hiện trở thành đối tượng khởi kiện hành chính.

2️⃣  Quá trình xét xử

Vụ án trải qua ba cấp xem xét với kết quả khác nhau.

Sơ thẩm – năm 2023

Ngày 19/5/2023, TAND quận Bình Thạnh đưa vụ án ra xét xử và ban hành Bản án hành chính sơ thẩm số 854/2023/HC-ST.

Bản án bác yêu cầu khởi kiện của ông Lê Hồng S.

Phúc thẩm – năm 2024

Ngày 24/4/2024, TAND TP.HCM ban hành Bản án hành chính phúc thẩm số 14/2024/HC-PT, đảo ngược kết quả:

Chấp nhận kháng cáo của ông S. → sửa án sơ thẩm → chấp nhận yêu cầu khởi kiện.

Kháng nghị giám đốc thẩm

Ngày 01/4/2025, Viện trưởng VKSND cấp cao tại TP.HCM ban hành Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 41/2024/QĐ-VKS-HC đối với bản án phúc thẩm.

Giám đốc thẩm – năm 2025

Ngày 20/5/2025, TAND cấp cao tại TP.HCM ban hành Quyết định số 12/2025/HC-GĐT.

Hội đồng giám đốc thẩm quyết định:

Chấp nhận kháng nghị của Viện trưởng VKSND cấp cao tại TP.HCM:

Hủy Bản án hành chính phúc thẩm số 14/2024/HC-PT ngày 24/4/2024 của TAND TP.HCM.

Và đặc biệt:

Giữ nguyên Bản án hành chính sơ thẩm số 854/2023/HC-ST ngày 19/5/2023 của TAND quận Bình Thạnh.

Như vậy có thể hình dung:

Sơ thẩm → Phúc thẩm thay đổi → Viện kiểm sát kháng nghị → Giám đốc thẩm hủy phúc thẩm → quay trở lại kết quả sơ thẩm.

3️⃣ Điểm pháp lý cốt lõi

Đây là vụ kiện hành chính về hành vi hành chính.

Nhưng không phải hành vi hành chính cơ quan nhà nước đã làm một việc gì đó mà là hành vi hành chính cơ quan nhà nước không làm một việc gì đó.

Cơ quan có nghĩa vụ phải thực hiện một nhiệm vụ nhưng không thực hiện → sự không thực hiện đó là hành vi hành chính bị kiện.

Vụ ông S. là một ví dụ rất điển hình vì đối tượng được Tòa án xác định rõ là hành vi “không lập danh sách bồi thường”.

4️⃣ Hai vấn đề khác nhau

Có 2 vấn đề quan trọng sau đây:

Một là: người dân có quyền được cơ quan có thẩm quyền xem xét, xác minh và xử lý quyền lợi bồi thường theo đúng trình tự.

Hai là: sau khi xem xét, người đó có thực sự đủ điều kiện được bồi thường hay không và được bồi thường bao nhiêu.

Đó là hai tầng pháp lý khác nhau.

Một người cuối cùng có thể không đủ điều kiện hưởng một khoản bồi thường nào đó, nhưng điều đó không đồng nghĩa cơ quan hành chính có thể tùy tiện bỏ qua việc xem xét trường hợp của họ.

5️⃣ Bình luận vụ án

Vụ án này đáng chú ý ở ba điểm.

Thứ nhất, người dân có thể kiện cả “sự im lặng” hoặc không thực hiện nhiệm vụ của cơ quan hành chính.

Trong thực tế, đôi khi quyền lợi của người dân không bị ảnh hưởng bởi một quyết định mang chữ ký và con dấu, mà bởi câu chuyện:

“Hồ sơ không được giải quyết”

“Không đưa vào danh sách”

“Không xem xét”

“Không trả lời”

Nếu pháp luật quy định cơ quan/người có thẩm quyền phải thực hiện công vụ đó mà họ không thực hiện, vấn đề có thể chuyển từ chuyện “chậm xử lý hồ sơ” thành đối tượng của vụ án hành chính.

Thứ hai, Tòa án không nhất thiết phải làm thay cơ quan hành chính.

Vai trò của Tòa hành chính về nguyên tắc là kiểm tra tính hợp pháp của quyết định/hành vi hành chính. Vì vậy, điểm cốt lõi không phải Tòa án tự đứng ra lập phương án bồi thường cho người dân, mà là kiểm soát việc cơ quan hành chính đã thực hiện đúng nghĩa vụ pháp luật hay chưa.

Thứ ba, đây là bài học về lựa chọn đúng đối tượng khởi kiện.

Trong án hành chính, xác định sai đối tượng bị kiện hoặc đối tượng khởi kiện có thể khiến vụ án đi sai hướng ngay từ đầu.

Vụ này cho thấy có thể không cần chờ đến khi có một “quyết định không bồi thường” mới nghĩ đến việc khởi kiện. Phải xem xét liệu việc cơ quan có thẩm quyền không thực hiện một công vụ đã đủ cấu thành hành vi hành chính thuộc đối tượng khởi kiện hay chưa.

Giả sử một dự án thu hồi đất có 100 hộ dân.

Cơ quan nhà nước lập danh sách 99 hộ để xem xét bồi thường nhưng bỏ một hộ ra ngoài.

Người thứ 100 có cần ngồi chờ một văn bản ghi “Ông/bà không được bồi thường” rồi mới khởi kiện không?

Nếu việc không đưa người đó vào quy trình bồi thường chính là việc cơ quan/người có thẩm quyền không thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định, thì chính hành vi không thực hiện đó có thể trở thành vấn đề để Tòa án hành chính xem xét.

Đó là thông điệp pháp lý đáng giá nhất của vụ án này.