Tóm tắt Án lệ số 90/2026/AL

Về thẩm quyền hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Tòa án

1. Tình huống vụ án

Ông Trần Ngọc T đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) đối với thửa đất số 106 từ năm 1999.

Năm 2009, do sai sót trong quá trình đo đạc, chỉnh lý hồ sơ địa chính và cấp giấy chứng nhận, UBND huyện G đã cấp GCNQSDĐ cho ông Trần Văn D và bà Trần Thị T4 đối với các thửa đất 222, 223. Tuy nhiên, diện tích được cấp lại chồng lấn 153 m² lên phần đất thuộc thửa 106 của ông T và ông Nguyễn Văn T2 đã được cấp giấy từ trước.

Năm 2017, ông D và bà T4 chuyển nhượng toàn bộ quyền sử dụng đất cho ông Trần Văn T5 và bà Trần Thị T6. Văn phòng đăng ký đất đai đã thực hiện thủ tục chỉnh lý, sang tên.

Ông T khởi kiện yêu cầu hủy các quyết định cấp GCNQSDĐ và hủy giấy chứng nhận đã cấp sai.

2. Quá trình giải quyết

Tòa án sơ thẩm

Chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện:

• Hủy một phần Quyết định cấp GCNQSDĐ năm 2009.
• Hủy một phần GCNQSDĐ đã cấp cho ông D, bà T4 đối với diện tích 153 m² chồng lấn.
• Xác định phần chỉnh lý, sang tên sau này cho ông T5, bà T6 đối với phần diện tích đó không còn giá trị pháp lý.
• Buộc cơ quan có thẩm quyền cấp lại GCNQSDĐ đúng quy định.

Tòa án phúc thẩm

Xác định có việc cấp đất chồng lấn nhưng cho rằng:

• Vì giấy chứng nhận đã được chuyển nhượng cho người thứ ba,
• Khoản 2 Điều 106 Luật Đất đai 2013 quy định Nhà nước không thu hồi GCNQSDĐ trong trường hợp người được cấp đã chuyển nhượng,

nên bác yêu cầu hủy giấy chứng nhận.

Hội đồng Thẩm phán TANDTC (Giám đốc thẩm)

Hủy bản án phúc thẩm và giữ nguyên bản án sơ thẩm.

3. Nhận định pháp lý của án lệ

Hội đồng Thẩm phán khẳng định:

Việc Nhà nước không thu hồi GCNQSDĐ theo Điều 106 Luật Đất đai chỉ là thẩm quyền của cơ quan hành chính, không hạn chế quyền của Tòa án khi giải quyết vụ án hành chính.

GCNQSDĐ là quyết định hành chính.

Nếu Tòa án xác định việc cấp giấy trái pháp luật thì Tòa án có quyền:

• hủy toàn bộ; hoặc
• hủy một phần

GCNQSDĐ theo Luật Tố tụng hành chính, kể cả khi giấy đó đã được chuyển nhượng cho người thứ ba.

4. Nội dung án lệ

Án lệ rút ra nguyên tắc:

Khi UBND cấp GCNQSDĐ sai, làm chồng lấn lên diện tích đất đã được cấp cho người khác trước đó, và sau này người được cấp sai đã chuyển nhượng cho người thứ ba, thì Tòa án vẫn có thẩm quyền xem xét tính hợp pháp của GCNQSDĐ và có thể tuyên hủy một phần hoặc toàn bộ GCNQSDĐ nếu việc cấp giấy là trái pháp luật.

5. Giá trị của án lệ

Án lệ số 90/2026/AL xác lập ba nguyên tắc quan trọng:

1. GCNQSDĐ là quyết định hành chính, thuộc đối tượng khởi kiện vụ án hành chính.
2. Việc GCNQSDĐ đã được chuyển nhượng cho người thứ ba không làm mất thẩm quyền của Tòa án trong việc xem xét tính hợp pháp của việc cấp giấy.
3. Quy định Nhà nước không thu hồi GCNQSDĐ đã chuyển nhượng không đồng nghĩa với việc Tòa án không được tuyên hủy nếu việc cấp giấy ban đầu là trái pháp luật.

Đây là án lệ rất quan trọng trong thực tiễn giải quyết các vụ án hành chính về đất đai, vì làm rõ ranh giới giữa thẩm quyền thu hồi của cơ quan hành chính và thẩm quyền tuyên hủy quyết định hành chính của Tòa án.