Bình luận án lệ số 85

Án lệ số 85/2026/AL có tên:

“Về việc tham gia tố tụng của doanh nghiệp bảo hiểm thành viên theo hợp đồng nguyên tắc đồng bảo hiểm”

Nguồn án lệ là Bản án phúc thẩm số 64/2024/DS-PT ngày 03/6/2024 của TAND tỉnh Quảng Nam, tranh chấp hợp đồng bảo hiểm giữa ông Lương Văn H và Tổng Công ty Bảo hiểm B.

Điểm pháp lý cốt lõi của án lệ là:

Trong hợp đồng đồng bảo hiểm, nếu bên mua bảo hiểm chỉ khởi kiện doanh nghiệp bảo hiểm đứng đầu và doanh nghiệp này có nghĩa vụ trực tiếp giải quyết bồi thường, thì Tòa án không bắt buộc phải đưa các doanh nghiệp đồng bảo hiểm thành viên khác vào tham gia tố tụng.

1️⃣  Tóm tắt vụ án

Ông Lương Văn H là chủ tàu cá QNa-909xx-TS, mua bảo hiểm cho tàu theo Giấy chứng nhận bảo hiểm khai thác hải sản do Tổng Công ty Bảo hiểm B cấp.

Giá trị bảo hiểm gồm:

• Thân tàu: 2,45 tỷ đồng
• Ngư cụ: 450 triệu đồng
• Trang thiết bị: 500 triệu đồng
• Bảo hiểm tai nạn thuyền viên: 320 triệu đồng

Ngày 02/6/2020, tàu của ông H đang hoạt động trên biển thì xảy ra sự cố, nước tràn vào tàu. Mặc dù đã tìm cách khắc phục và được tàu khác hỗ trợ, tàu vẫn bị chìm.

Sau tai nạn, ông H yêu cầu Bảo hiểm B bồi thường.

Bảo hiểm B cho rằng nguyên nhân chìm tàu có nhiều vấn đề cần xác minh và sau đó không chấp nhận bồi thường theo yêu cầu.

Ông H khởi kiện Tổng Công ty Bảo hiểm B, yêu cầu thanh toán tiền bảo hiểm và tiền lãi do chậm thanh toán.

Điểm đặc biệt

Đây không phải hợp đồng mà một mình Bảo hiểm B chịu toàn bộ rủi ro.

Có một Hợp đồng nguyên tắc đồng bảo hiểm giữa nhiều doanh nghiệp bảo hiểm.

Trong đó:

• Bảo hiểm B là Leader, tức doanh nghiệp bảo hiểm đứng đầu
• Bảo hiểm B chịu 55%
• Bảo hiểm M chịu 15%
• Bảo hiểm P chịu 15%
• Bảo hiểm I chịu 5%
• Bảo hiểm F chịu 10%

Như vậy, Bảo hiểm B chỉ gánh 55% tỷ lệ đồng bảo hiểm, còn 45% thuộc các doanh nghiệp bảo hiểm thành viên khác.

Đây chính là chi tiết làm phát sinh vấn đề pháp lý rất đáng chú ý.

2️⃣  Tòa sơ thẩm giải quyết thế nào?

Tòa sơ thẩm chấp nhận yêu cầu của ông H.

Tòa buộc Bảo hiểm B phải bồi thường đối với tàu cá, sau khi trừ mức miễn thường và các khoản liên quan.

Bảo hiểm B phải chuyển trả tổng cộng khoảng 3 tỷ đồng, trong đó có khoản tiền lãi do chậm thanh toán bảo hiểm.

Bảo hiểm B kháng cáo.

3️⃣ Tranh luận quan trọng tại phiên tòa phúc thẩm

Đây là phần tạo nên Án lệ 85.

Bảo hiểm B cho rằng Tòa sơ thẩm đã vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng vì không đưa các doanh nghiệp đồng bảo hiểm khác gồm Bảo hiểm M, Bảo hiểm P, Bảo hiểm I và Bảo hiểm F vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Thoạt nhìn, lập luận này khá hợp lý.

Bởi vì các doanh nghiệp này cùng tham gia đồng bảo hiểm và có tỷ lệ trách nhiệm cụ thể.

Nếu vụ kiện liên quan đến trách nhiệm bồi thường theo hợp đồng đồng bảo hiểm thì có thể nghĩ rằng tất cả doanh nghiệp đồng bảo hiểm đều phải tham gia vụ án.

Nhưng Tòa phúc thẩm không chấp nhận quan điểm đó.

4️⃣ Tại sao KHÔNG phải đưa các doanh nghiệp đồng bảo hiểm khác vào?

Tòa xem xét Hợp đồng nguyên tắc đồng bảo hiểm giữa các doanh nghiệp bảo hiểm và xác định Bảo hiểm B là doanh nghiệp đứng đầu.

Theo cơ chế mà các doanh nghiệp đã thỏa thuận:

Bảo hiểm B có nghĩa vụ ký hợp đồng bảo hiểm với khách hàng, giải quyết bồi thường và có quyền yêu cầu các doanh nghiệp đồng bảo hiểm thành viên chuyển trả phần trách nhiệm tương ứng sau khi tổn thất xảy ra.

Nói cách khác, quan hệ được tách thành hai tầng.

Tầng thứ nhất: Người được bảo hiểm ↔ Doanh nghiệp bảo hiểm đứng đầu

Ông H giao dịch và nhận giấy chứng nhận bảo hiểm từ Bảo hiểm B.

Bảo hiểm B là doanh nghiệp trực tiếp:

• Ký kết
• Tiếp nhận yêu cầu
• Giải quyết bồi thường
• Thanh toán cho người được bảo hiểm.

Tầng thứ hai: Doanh nghiệp đứng đầu ↔ Các doanh nghiệp đồng bảo hiểm

Sau khi Bảo hiểm B thực hiện nghĩa vụ với người được bảo hiểm, Bảo hiểm B có quyền yêu cầu Bảo hiểm M, P, I, F hoàn trả phần trách nhiệm theo tỷ lệ đồng bảo hiểm.

Đây là quan hệ nội bộ giữa các doanh nghiệp bảo hiểm.

Vì vậy, việc Tòa giải quyết yêu cầu của ông H đối với Bảo hiểm B không trực tiếp giải quyết quyền và nghĩa vụ của các doanh nghiệp đồng bảo hiểm thành viên.

Từ đó, Tòa kết luận:

Không đưa các Công ty bảo hiểm thành viên gồm Bảo hiểm M, Bảo hiểm P, Bảo hiểm I vào tham gia tố tụng trong vụ án với tư cách là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là đúng chứ không phải vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.

Đây chính là hạt nhân pháp lý của Án lệ 85.

5️⃣ Có một chi tiết rất dễ hiểu nhầm

Không nên diễn giải Án lệ 85 thành:

“Trong mọi vụ đồng bảo hiểm, không cần đưa các doanh nghiệp đồng bảo hiểm khác vào tố tụng.”

Diễn giải như vậy là quá rộng.

Án lệ đặt ra điều kiện quan trọng.

Doanh nghiệp bảo hiểm đứng đầu phải là doanh nghiệp mà theo thỏa thuận đồng bảo hiểm có nghĩa vụ giao kết, giải quyết bồi thường cho người được bảo hiểm và sau đó có quyền yêu cầu các thành viên hoàn trả phần trách nhiệm của họ.

Chính cơ chế này làm cho tranh chấp giữa người được bảo hiểm và Leader có thể được giải quyết độc lập với quan hệ phân chia trách nhiệm nội bộ giữa các doanh nghiệp bảo hiểm.

Tòa phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo của Bảo hiểm B, giữ nguyên về cơ bản phán quyết buộc doanh nghiệp này thực hiện nghĩa vụ bảo hiểm.

Tòa xác định Bảo hiểm B phải thanh toán:

3.000.583.056 đồng

Gồm tiền bồi thường bảo hiểm và tiền lãi chậm thanh toán được xác định trong bản án.

Điều đáng chú ý là Tòa buộc Bảo hiểm B thanh toán cho người được bảo hiểm, chứ không chia bản án thành từng phần rồi buộc từng doanh nghiệp đồng bảo hiểm trả 55%, 15%, 15%, 5%, 10%.

6️⃣ Phân tích giá trị pháp lý của Án lệ 85

Án lệ này giải quyết một vấn đề tố tụng rất thực tế.

Giả sử không có Án lệ 85.

Một người mua bảo hiểm tham gia hợp đồng đồng bảo hiểm có thể phải xác định:

Bảo hiểm nào chịu 55%, bảo hiểm nào chịu 15%, bảo hiểm nào chịu 10%, rồi khi kiện phải đưa hàng loạt doanh nghiệp vào vụ án.

Điều đó khiến tranh chấp bảo hiểm trở nên rất phức tạp.

Án lệ 85 đưa ra cách tiếp cận khác:

Người được bảo hiểm có thể tập trung vào quan hệ hợp đồng trực tiếp với doanh nghiệp bảo hiểm đứng đầu.

Việc các doanh nghiệp bảo hiểm sau đó phân chia nghĩa vụ tài chính với nhau là vấn đề thuộc quan hệ đồng bảo hiểm nội bộ, nếu thỏa thuận giữa họ quy định theo cơ chế như trong án lệ.

NHỊP CẦU LUẬT SƯ luôn có luật sư đồng hành cùng bạn trong mọi tình huống pháp lý!