Một doanh nghiệp đặt tên cho sản phẩm mới trùng với tên một nhân vật trong truyện nổi tiếng. Việc dùng tên đó để kinh doanh có thể xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không?

Có thể vi phạm, nhưng không phải vì pháp luật cấm dùng mọi cái tên xuất hiện trong truyện. Cần xem tên nhân vật đã được bảo hộ như nhãn hiệu hay chưa, doanh nghiệp có sử dụng hình tượng nhân vật không, và cách giới thiệu sản phẩm có khiến người mua tưởng rằng sản phẩm được chủ sở hữu tác phẩm cho phép hay không. Quy định về thẩm định nhãn hiệu cũng xét đến tên, hình ảnh nhân vật trong tác phẩm được biết đến rộng rãi khi việc sử dụng có thể gây nhầm lẫn về nguồn gốc hàng hóa.

Ví dụ 1: Đặt tên “Doraemon” cho bánh kẹo. Giả sử một doanh nghiệp tự sản xuất bánh rồi in chữ “Doraemon” thật lớn trên hộp, dù không ký thỏa thuận với bên nắm quyền. Người mua rất dễ nghĩ đây là sản phẩm gắn với bộ truyện. Nếu hộp bánh còn in hình chú mèo máy, doanh nghiệp đã sử dụng thêm hình tượng nhân vật để bán hàng. Trong tình huống này, rủi ro pháp lý không chỉ nằm ở việc trùng tên, mà còn ở cách doanh nghiệp khai thác sức hút của nhân vật và tạo ấn tượng về một sản phẩm được cấp phép. Doanh nghiệp cần kiểm tra cả quyền nhãn hiệu đối với loại hàng hóa đó và quyền đối với hình ảnh được sử dụng trên bao bì.

Ví dụ 2: Đặt tên “Tấm” cho một loại bánh. “Tấm” cũng là tên nhân vật trong truyện Tấm Cám, nhưng đồng thời là một từ tiếng Việt thông dụng. Nếu doanh nghiệp chỉ bán “Bánh Tấm”, thiết kế bao bì riêng và không gợi đây là sản phẩm chính thức của một phiên bản phim, truyện cụ thể, thì không thể chỉ dựa vào việc trùng tên nhân vật để kết luận vi phạm. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn cần tra cứu xem tên dự định dùng có trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu đã được bảo hộ cho bánh kẹo hay không.

Kết luận: Với câu hỏi ban đầu, câu trả lời là có thể xâm phạm, đặc biệt khi doanh nghiệp dùng tên nhân vật nổi tiếng như một cách làm khách hàng tin rằng sản phẩm có liên hệ với bộ truyện. Thứ 2 là cần xem tên nhân vật đã được đơn vị nào xin bảo hộ như nhãn hiệu hay chưa. Còn trùng tên đơn thuần thì chưa đủ.